Bệnh gút thường gặp ở nam giới và ngày càng trở nên phổ biến do đời sống và nhu cầu ăn uống ngày càng được nâng cao. Chỉ số axit uric là chỉ số quyết định trong việc chẩn đoán một bệnh nhân có bị bệnh gút hay không và mức độ nguy hiểm của bệnh đang ở giai đoạn nào. 

Nguyên nhân chính gây bệnh gút 

Axit uric là sản phẩm chuyển hóa của chất đạm có nhân purin. Chất đạm có nhân purin được tìm thấy nhiều trong một số loại thực phẩm và đồ uống như: phủ tạng động vật, cá biển, đậu Hà Lan, bia, rượu... 

Thông thường axit uric được thận đào thải qua nước tiểu nhưng do chúng ta ăn các đồ ăn nhiều đạm, uống nhiều bia rượu khiến tăng tổng hợp axit uric hoặc do chức năng của thận suy giảm khiến giảm đào thải axit uric làm cho lượng axit uric trong máu tăng cao. 

Ban đầu, nồng độ axit uric trong máu tăng cao tuy nhiên chưa xuất hiện các triệu chứng, chưa xuất hiện các cơn gút cấp. Giai đoạn này thường gọi là “tăng axit uric máu”, chưa phải gút. Tuy nhiên, khi lượng axit uric trong máu tăng cao kéo dài sẽ lắng đọng tinh thể urat ở các khớp gây ra các đợt viêm khớp cấp hay còn gọi là cơn gút cấp. 

Khi đó, tăng axit uric máu đã tiến triển thành bệnh gút. Khi có tăng axit uric máu, nên bắt đầu cảnh giác với bệnh gút và nên quan tâm hơn đến chỉ số này kể cả khi chưa xuất hiện cơn gút cấp. Nên đi kiểm tra axit uric 2 - 3 tháng/lần. 

Khi nào cần dùng thuốc? 

Nếu chỉ số axit uric trong máu dưới 7mg/dl là bình thường. Chỉ khi nào ở mức 13mg/dl mới cần điều trị thuốc hạ axit uric. Các trường hợp khác đều không có chỉ định dùng thuốc, trừ bệnh nhân có tình trạng hủy tế bào quá nhiều như ở bệnh nhân bị ung thư phải hóa trị hoặc xạ trị. 

Cần cân nhắc khi dùng thuốc vì các thuốc điều trị gút đều có nhiều tác dụng phụ. Như thuốc kháng viêm corticoid nếu điều trị không đúng sẽ gây lệ thuộc thuốc, suy tuyến thượng thận, hội chứng Cushing, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn; hoặc nhóm thuốc kháng viêm non-steroid cũng có thể đưa đến xuất huyết tiêu hóa, loét dạ dày tá tràng, suy thận. 

Với bệnh nhân chỉ tăng axit uric trong máu mà không có triệu chứng, khuyến cáo Hiệp hội Khớp Hoa Kỳ và của Hiệp hội Khớp châu Âu đều nói không có chỉ định điều trị, trừ trường hợp có nguy cơ quá cao cho bệnh tim mạch. Khi đã bị mắc bệnh gút hoặc bắt đầu điều trị bệnh gút thì phải thường xuyên đến bác sĩ để kiểm tra chỉ số axit uric thường từ 2 - 3 tháng một lần và xác định mức độ ảnh hưởng đối với sức khỏe. 

Nếu xác định mắc chứng axit uric tăng cao cần phải hạn chế ăn đạm động vật, ăn nhiều rau quả, không được uống rượu bia. Nếu đã điều chỉnh chế độ ăn mà axit uric vẫn cao mới cần dùng thuốc. Khi chỉ định thuốc, bác sĩ nên cảnh báo cho bệnh nhân biết nguy cơ bị phản ứng thuốc và tư vấn phải ngừng thuốc ngay khi có biểu hiện phản ứng thuốc cho người bệnh biết cũng như hướng dẫn bệnh nhân đến bệnh viện để được điều trị kịp thời. 

Bác sĩ Nguyễn Thục Lan

Click đọc ngay…

Gút là một bệnh khớp gây ra bởi tăng acid uric máu và lắng đọng các tinh thể urat trong khớp gây các đợt viêm khớp cấp tính. Viêm khớp cấp tính do gút thường có triệu chứng khởi bệnh đột ngột và diễn biến từng đợt. 

Vị trí bắt đầu thường là các khớp ở chi dưới, đặc biệt ngón cái bàn chân (70%). Cơn gút cấp gây sưng nóng đỏ khiến người bệnh đau đớn và không thể đi lại được bình thường. Trong giai đoạn cấp toàn thân có thể kèm các dấu hiệu như: sốt cao, lạnh run, đôi khi có dấu hiệu màng não (cổ cứng, nôn...). 

Lạm dụng corticoid dễ mắc bệnh gút 

Cần chú ý rằng một số loại thuốc có thể gây bệnh gút thứ phát hay làm nặng thêm bệnh gút sẵn có. Các loại thuốc chống viêm có chứa corticoid là một trong những nhóm thuốc được sử dụng khá rộng rãi và hiện nay tình trạng lạm dụng corticoid đang diễn ra khá phổ biến trong cộng đồng, đặc biệt với những bệnh nhân gút. 

Thông tin tại Hội thảo khoa học Nội khoa toàn quốc do Học viện Quân y vừa tổ chức gần đây tại Hà Nội cho biết, có hơn 60% bệnh nhân gút có tiền sử lạm dụng corticoid. 

Trên thực tế, các thuốc chứa corticoid có thể làm giảm nhanh chóng các triệu chứng của bệnh khớp nhưng về lâu dài có thể gây ra rất nhiều tác dụng phụ, đặc biệt với bệnh gút. 

Nguyên do corticoid là thuốc cạnh tranh thải tiết với acid uric ở ống thận, do việc làm giảm bài tiết acid uric khiến nồng độ acid uric tăng cao trong máu, quá ngưỡng hòa tan của acid uric trong máu, làm các tinh thể muối urat kết tủa trong khớp gây ra cơn gút cấp. 

Corticoid là nhóm thuốc được dùng để chữa rất nhiều bệnh liên quan đến viêm dị ứng và miễn dịch... nhưng phải được dùng theo chỉ định của bác sĩ. 

Bệnh nhân cần tuân thủ về cách dùng, liều dùng, thời gian dùng thuốc và theo dõi tác dụng bất lợi của thuốc. Thông báo cho bác sĩ điều trị biết để được xử lý kịp thời. Nếu người bệnh tự ý dùng thuốc này hậu quả sẽ không lường trước được, bởi đây là nhóm thuốc có nhiều tác dụng phụ bất lợi. 

Rất nhiều bệnh nhân gút đang phải hàng ngày gánh chịu những hậu quả khôn lường do việc lạm dụng các thuốc này gây ra, trong đó có những biến chứng nặng như suy gan, suy thận, tổn thương tiêu hóa, loãng xương và làm cho bệnh gút ngày càng nặng thêm. 

Bên cạnh việc lạm dụng corticoid, bệnh gút còn thường gặp ở nhóm người béo phì (nguy cơ cao gấp 5 lần thông thường), lạm dụng rượu (75% bệnh nhân gút ở Việt Nam có lạm dụng rượu), chế độ ăn quá nhiều thịt và do di truyền (1/3 bệnh nhân gút có người thân cũng mắc bệnh này)...

Click đọc ngay…

Gút là bệnh viêm khớp mạn được biết đến từ hàng ngàn năm nay. Bệnh không chỉ gây đau đớn, vận động khó khăn trong khi viêm cấp mà nó còn có thể gây tàn phế cho người bệnh nếu không được điều trị đúng. 

Gút là bệnh viêm khớp mạn được biết đến từ hàng ngàn năm nay. Bệnh không chỉ gây đau đớn, vận động khó khăn trong khi viêm cấp mà nó còn có thể gây tàn phế cho người bệnh nếu không được điều trị đúng. Colchicine là một loại thuốc cổ điển trong điều trị gút và hiện nay nó vẫn được ưa sử dụng. Tuy nhiên, khi sử dụng thuốc này cần có những lưu ý. 

Vì sao bị gút? 

Thận là cơ quan thường đào thải uric acid, khi thận không thể điều hòa được lượng uric acid máu do bệnh lý ở thận hoặc do lượng uric acid tăng cao sau khi sử dụng một loại thực phẩm nào quá nhiều, uric acid sẽ tích luỹ trong cơ thể. 

Theo thời gian, uric acid tập trung quanh các khớp và tạo thành những tinh thể hình kim trong khớp. Các tinh thể này kích thích gây viêm và đau, là triệu chứng của đợt bùng phát gút cấp. Các tinh thể uric acid còn có thể kết dính lại với nhau dưới da và tạo thành những u nhỏ gọi là tophi. Khi các tophi này hình thành ở thận và đường tiết niệu, chúng trở thành sỏi. 

Colchicine - Khắc tinh của gút? 

Colchicine không phải là thuốc được chọn lựa để điều trị gút cấp, tuy nhiên, thuốc cũng có hiệu quả trong vòng 12-24 giờ đầu tiên của cơn gút cấp và tác dụng giảm dần theo tình trạng viêm kéo dài. Bệnh nhân có thể uống một viên colchicine duy nhất khi xuất hiện triệu chứng đau đầu tiên.

Lưu ý là khi được dùng để điều trị cơn gút cấp, colchicine gây những phản ứng phụ trên đường tiêu hóa, đặc biệt là nôn và tiêu chảy. Hiện tượng này xảy ra ở 80% bệnh nhân. 

Colchicine không được dùng đối với bệnh nhân có độ lọc cầu thận (GFR) dưới 10ml/phút và nên giảm liều xuống ít nhất một nửa khi GFR thấp hơn 50ml/phút. Colchicine cũng nên tránh dùng ở bệnh nhân rối loạn chức năng gan, tắc mật và tiêu chảy nhiều. 

Đáp ứng lâm sàng khi dùng colchicine không phải là đặc hiệu cho gút và còn có thể gặp ở bệnh nhân giả gút, bệnh lý khớp sarcoid, viêm khớp vảy nến và viêm gân vôi hoá. Colchicine còn được dùng để tiêm tĩnh mạch, tuy đường dùng này có thể ngăn chặn được một đợt gút cấp nhưng chỉ nên sử dụng trong những tình huống thật cần thiết do độc tính của thuốc. 

Ở một số nước không cho phép dùng tiêm tĩnh mạch nữa vì tỉ lệ tử vong có thể lên đến 2%. Cần phải sử dụng colchicine tiêm tĩnh mạch rất thận trọng ở bệnh nhân suy gan, suy thận. Khi dùng thuốc qua đường tĩnh mạch nếu không may thuốc thoát khỏi thành mạch, nó có thể gây hoại tử mô, còn trong mạch máu, thuốc có thể gây viêm tắc tĩnh mạch. 

Mất bạch cầu hạt là biến chứng quan trọng nhất khi dùng colchicine tĩnh mạch. Do đó cần phải xét nghiệm máu để kiểm tra lượng bạch cầu hạt trước khi tiêm truyền. Các biến chứng khác bao gồm đông máu nội mạc rải rác, suy thận, độc tế bào gan, co giật và shock. 

Colchicine phòng ngừa đợt gút cấp 

Có thể dùng colchicine để dự phòng cơn gút cấp, tuy nhiên với bệnh nhân bị suy thận cần thận trọng khi dùng. Nếu so sánh với 80% bệnh nhân có nguy cơ tác dụng phụ trên đường tiêu hoá khi dùng colchicin cho đợt gút cấp thì liều lượng colchicine dự phòng chỉ gây tác dụng phụ trên 4% bệnh nhân mà thôi. 

Khi sử dụng colchicine kéo dài để dự phòng cơn gút cấp, tác dụng phụ của thuốc có thể dẫn đến yếu cơ kết hợp với tăng creatine kinase do thuốc gây bệnh lý thần kinh cơ, đặc biệt ở bệnh nhân suy thận. Do vậy, nếu bệnh nhân không dùng được colchicine có thể thay thế bằng NSAID để dự phòng, ví dụ indomethacin, 25mg ngày 2 lần. 

Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân bị đợt gút cấp lần đầu cần phải được điều trị bằng các thuốc hạ uric acid, do nguy cơ tái phát những đợt cấp về sau và do nguy cơ hình thành những tophi phá huỷ ở xương và bao hoạt dịch, ngay cả khi không có những đợt viêm cấp. 

Mặc dù điều trị bằng colchicine đơn độc có thể phòng ngừa những đợt gút cấp nhưng không ngăn cản được việc tích luỹ acid uric trong các khớp có thể dẫn đến việc phá huỷ khớp sau này. Một số nhà khớp học cho rằng nên chờ đợt cấp thứ 2 để bắt đầu điều trị giảm mức uric acid vì không phải bệnh nhân nào cũng có đợt viêm cấp thứ hai và do bệnh nhân cần được thuyết phục phải điều trị suốt đời. 

Trong tất cả các trường hợp, nguy cơ và lợi ích cần được cân nhắc dựa trên từng bệnh nhân. Ví dụ, ở một bệnh nhân cao tuổi có nhiều bệnh lý đi kèm và suy thận, nguy cơ khi dùng thuốc để hạ uric acid có thể cao hơn lợi ích mà nó đem lại. 

Mặc dù việc sử dụng các chất làm hạ uric acid là quan trọng, nhưng cũng không nên bắt đầu dùng chúng ngay trong đợt gút cấp vì có thể làm cho đợt cấp nặng hơn và kéo dài lâu hơn. Chỉ nên dùng thuốc vài tuần sau khi đợt cấp đã lui và dưới sự bảo vệ của colchicine để đề phòng tái phát một đợt cấp mới. 

Nếu xảy ra một đợt gút cấp khi bắt đầu dùng một loại thuốc hạ uric acid, không nên ngưng thuốc này lại vì điều này sẽ khiến cho lượng uric acid càng tăng nhiều hơn, làm đợt gút nặng và kéo dài hơn. 

BS. Ngọc Khanh

Click đọc ngay…